Θάλαμος Αποσυμπίεσης

Το σκάφανδρο:

Από την εποχή του Ομήρου, η σπογγαλιεία, μέχρι και μερικούς αιώνες πριν, γίνονταν στην Κάλυμνο με ελεύθερη κατάδυση. Γυμνοί δύτες βουτούσαν αγκαλιά με τη σκανταλόπετρα.

skafantro2

Η σκανταλόπετρα είναι ένα κομμάτι πέτρας, συνήθως μάρμαρο ή γρανίτης, βάρους 8-14 κιλά, με στρογγυλευμένες γωνίες και υδροδυναμικό σχήμα, το οποίο χρησιμοποιούσαν οι δύτες για να καταδύονται γρήγορα και προς την κατεύθυνση που επιθυμούσαν. Έτσι, κατέβαιναν γρήγορα σε μεγάλα βάθη που έφθαναν ως και τα 60-70 μέτρα και είχαν χρονικό περιθώριο 3-4 λεπτών, όσο κρατούσε η αναπνοή τους δηλαδή, για να μαζέψουν όσα σφουγγάρια προλάβαιναν σε μικρή ακτίνα γύρω τους. Η βιομηχανική επανάσταση στη σπογγαλιεία ξεκίνησε το 1866, την εποχή που ο Φώτης Νεστορίδης, ένας δύτης που εργαζόταν στην Κεϋλάνη σε ναυάγια, φέρνει μαζί του στην πατρίδα μια παράξενη συσκευή, το σκάφανδρο.

 

Το σκάφανδρο αποτελούνταν από  ολόσωμη στολή με χάλκινη περικεφαλαία, θώρακα, παπούτσια και βαρίδια στο στήθος. Η περικεφαλαία συνδέονταν μέσω ενός σωλήνα με μια χειροκίνητη αντλία που βρισκόταν στο καΐκι και την τροφοδοτούσε με φυσικό αέρα. Η στολή αυτή έδωσε τη δυνατότητα στο σφουγγαρά να κατεβαίνει σε βαθιά νερά, να παραμένει στο βυθό αρκετό χρόνο, να κάνει επιλογή στην αλίευση των σφουγγαριών και επιπλέον, να είναι πιο παραγωγικός. Τα 3 σκάφανδρα που υπήρχαν το 1869 αυξήθηκαν στα επόμενα 10 χρόνια σε πάνω από 110, τα οποία χρησιμοποιούσαν κυρίως σπογγαλιείς της Καλύμνου, της Σύμης, της Χάλκης και λιγότερο της Αλικαρνασσού, του Καστελόριζου, των Κυδωνιών, των Μοσχονήσων και της ελεύθερης Ελλάδας (Ύδρα, Σπέτσες, Κρανίδι και Ερμιόνη). Όσο γρήγορα όμως διαδόθηκε η νέα μέθοδος, εξίσου γρήγορα έγινε φανερός ο κίνδυνος που διέτρεχαν οι δύτες από την xtipimenosmixanikos2άγνοια των κανόνων κατάδυσης με σκάφανδρο (κυρίως στο στάδιο της ανάδυσης) ή από τη στυγνή εκμετάλλευση τους από τους καπεταναίους που παρέτειναν εγκληματικά το χρόνο κατάδυσης των δυτών, εμφανίζοντας  έτσι την «κατάρα» μιας μυστηριώδους αρρώστιας, της «νόσου των δυτών», που προκαλούσε μερική ή ολική παράλυση, ακόμη και το θάνατο. Από την αρχή οι αντιδράσεις των νησιωτών ήταν αρνητικές. Μάλιστα, αναφέρεται ότι οι Καλύμνιοι κατέστρεψαν το πρώτο σκάφανδρο που ήρθε στο νησί. Πληθώρα δυτών που βούταγαν με σκάφανδρο, οι λεγόμενοι «μηχανικοί», έμεναν ανάπηροι ή πέθαιναν από την άγνωστη αυτή αρρώστια, σε αντίθεση με τους ελεύθερους δύτες. Ο απολογισμός των θυμάτων μεγάλος. Από το 1866 μέχρι και το 1915 καταγράφηκαν σε καταδύσεις με χρήση σκαφάνδρου περίπου 10.000 θάνατοι και 20.000 παραλύσεις στα σπογγαλιευτικά νησιά του Αιγαίου, ενώ το ίδιο διάστημα σημειώθηκαν μόνο 10 θάνατοι γυμνών δυτών. Όλες σχεδόν οι οικογένειες των σφουγγαράδων είχαν χάσει δικό τους άνθρωπο ή είχαν έναν ανάπηρο.

Η Κάλυμνος και τα γύρω νησιά γέμισαν αναπήρους, μαυροφορεμένες χήρες και ορφανά. Γεμάτα τα βραχονήσια της Αφρικής από τάφους σφουγγαράδων. Το κύριο σύμπτωμα της νόσου που εμφανιζόταν από μισή έως και μερικές ώρες απ΄ την ανάδυση, είναι έντονος πόνος στην κοιλιά και τις αρθρώσεις, οπότε ο άρρωστος κυριολεκτικά διπλώνεται στη μέση. Συνήθως, οι σφουγγαράδες, εμπειρικά άναβαν τσιγάρο μετά την ανάδυση για να δουν τη φυσική τους κατάσταση.

mixanikos1Οι γιατpaulbertροί της εποχής αδυνατούσαν να δώσουν εξήγηση για αυτήν την αρρώστια. Ο πρώτος γιατρός που κατάφερε να δώσει μερικές απαντήσεις για την φυσιοπαθολογία της νόσου ήταν ο διάσημος πια Γάλλος ιατρός, δικηγόρος και φυσιολόγος Paul Bert, ο οποίος χαρακτηρίστηκε ως «πατέρας» της υπερβαρικής φυσιολογίας.

Νόσος εξ’ αποσυμπίεσης:  Σύμφωνα με το νόμο του Henry, η ποσότητα του αερίου που διαλύεται σ’ ένα υγρό είναι ανάλογη με τη μερική πίεση του αερίου, όταν η θερμοκρασία είναι σταθερή. Η εφαρμογή του είναι καθημερινή και ίσως είναι ο πιο σημαντικός φυσικός νόμος που διέπει τις καταδύσεις. Η ατμοσφαιρική πίεση στην επιφάνεια της θάλασσας, όπως είναι γνωστό, είναι 1 atm. Όταν κάποιος καταδύεται, το σώμα του βρίσκεται υπό το άθροισμα της ατμοσφαιρικής πίεσης και της υδροστατικής πίεσης (υδρ.πίεση = 1 atm για κάθε 10 μέτρα βάθους κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας). Συνεπώς, όταν κάποιος βρίσκεται 10μ. κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, βρίσκεται υπό πίεση συνολικά 2 atm, στα 20μ 3 atm, κοκ. Επίσης είναι γνωστό πως στις ίδιες θερμοκρασίες, ο όγκος ενός αερίου μεταβάλλεται αντιστρόφως ανάλογα της πιέσεως που ασκείται στο αέριο (υπό μεγάλες πιέσεις ο όγκος ελαττώνεται, υπό μικρές αυξάνεται).  Τα κύτταρα του ανθρώπινου οργανισμού διαχειρίζονται διαφορετικά το άζωτο και το οξυγόνο. Όπως είναι γνωστό το άζωτο είναι αδρανές αέριο και δε μεταβολίζεται. Κάτω από φυσιολογικές συνθήκες, η πίεση του αζώτου στο αίμα και στα κύτταρα των ιστών είναι ίδια στην ατμόσφαιρα και στους πνεύμονες. Κατά τη διάρκεια της κατάδυσης sampaniafenomeno1όμως η μερική πίεση του αζώτου στις κυψελίδες του πνεύμονα γίνεται μεγαλύτερη από τη μερική πίεση του αζώτου στο αίμα. Δημιουργείται δηλαδή, μια διαφορά στη μερική πίεση του αζώτου μεταξύ του αέρα που εισπνέει ο δύτης στους πνεύμονες (υψηλή πίεση), στο αίμα (ενδιάμεση) και στους ιστούς (χαμηλή). Η διαφορά των πιέσεων του αζώτου που είναι σε αδράνεια, μεταξύ των πνευμόνων, του αίματος και των ιστών, είναι εκείνη που το οδηγεί από τους πνεύμονες στους ιστούς. Έτσι, η διάχυση του αζώτου στους ιστούς φθάνει μια μέγιστη συγκέντρωση, οπότε θεωρείται κορεσμένη. Η μέγιστη αυτή χωρητικότητα κάθε ιστού σε άζωτο αυξάνεται ανάλογα με το βάθος της κατάδυσης και προσδιορίζεται από τη θερμοκρασία και το χρόνο αυτής. Κατά την ανάδυση, όταν η πίεση του εισπνεόμενου αέρα ελαττώνεται, το άζωτο ακολουθεί αντίστροφη πορεία, δηλαδή από τους ιστούς περνάει στο αίμα, στη συνέχεια στις κυψελίδες και αποβάλλεται στο περιβάλλον, για τους ίδιους λόγους. Σε περίπτωση που η ελάττωση της πίεσης γίνει βαθμιαία και σταδιακά, τα διαλυμένα αέρια στο αίμα ανάμεσα τους και το άζωτο, μετακινούνται στους πνεύμονες για να αποβληθούν. Η διάλυση αυτή βέβαια απαιτεί κάποιο χρόνο, οπότε αν η ανάδευση γίνει απότομα, η αποδέσμευση τους δεν γίνεται μόνο στην περιοχή των πνευμόνων αλλά μέσα σε ολόκληρο το κυκλοφορικό σύστημα και στους ιστούς που είχαν απορροφηθεί. Και επειδή η διαλυτότητα του αζώτου στα λιποειδή είναι πενταπλάσια από εκείνη στο νερό, ο ιστός στον οποίο διαλύεται περισσότερο είναι ο νευρικός ιστός, ο οποίος είναι πλούσιος σε λιποειδή. Το αποτέλεσμα είναι, το διαλυόμενο στους ιστούς άζωτο να διαστέλλεται και να παίρνει τη μορφή φυσαλίδων. Το φαινόμενο είναι ανάλογο με την εκπωμάτιση φιάλης αεριούχου ποτού (πχ. σαμπάνια, γκαζόζα, κτλ).

thalamos2Οι φυσαλίδες που δημιουργούνται, μαζί με άλλες διαταραχές στη ροή και πήξη του αίματος (διαταραχές αριθμού, μορφολογίας και λειτουργίας των ερυθρών και λευκών αιμοσφαιρίων, αιμοσυμπύκνωση, μείωση αιμοπεταλίων και άλλων παραγόντων της πήξης) αποτελούν την κύρια αιτία της νόσου εξ’ αποσυμπίεσης και οι προκαλούμενες βλάβες εξαρτώνται από την εντόπιση των φυσαλίδων. Οι ενδοκυττάριες φυσαλίδες προκαλούν ρήξη των κυττάρων και αποκλεισμό των μεσοκυττάριων χώρων και οι ενδαγγειακές φυσαλίδες αντίστοιχα, εμβολές ή και ρήξη αγγείων. Εάν συμβεί ρήξη των λιποκυττάρων προκαλούνται εμβολές τοπικές ή απομακρυσμένες, όπως στο μυελό των οστών. Η ύπαρξη οποιουδήποτε συμπτώματος μετά από έκθεση σε περιβάλλον αυξημένων πιέσεων, πρέπει να θεωρείται και να αντιμετωπίζεται ως νόσος εξ’ αποσυμπίεσης μέχρι αποδείξεως του εναντίου. Η ένταση των συμπτωμάτων εξαρτάται από το που θα σχηματιστούν φυσαλίδες, το μέγεθος τους και τον αριθμό τους και από προς τα πού θα καταλήξουν τελικά και θα συσσωρευτούν.  Ανάλογα με τα συμπτώματα διακρίνονται δύο τύποι ασθένειας. Στην τύπου Ι ανήκουν το μυοσκελετικό άλγος (εισβάλλει βαθμιαία, αυξάνεται και μεταναστεύει), τα δερματικά συμπτώματα (παροδική κνίδωση με εξάνθημα κηλιδώδες σαν της ιλαράς) και εκδηλώσεις από το λεμφικό σύστημα (διόγκωση λεμφαδένων και εμφάνιση οιδήματος). Στην τύπου ΙΙ ανήκουν σοβαρότερες καταστάσεις και ενίοτε βαριές, με συμπτώματα από το καρδιαναπνευστικό (έντονη δύσπνοια, πνευμονικό οίδημα, έμφραγμα του μυοκαρδίου) και το νευρικό σύστημα, που αποτελούν και τα σοβαρότερα της νόσου και προέρχονται από τη συσσώρευση φυσαλίδων στα αγγεία του νωτιαίου μυελού, του εγκεφάλου και των περιφερικών νεύρων, οδηγώντας σε σοβαρές διαταραχές της αιμάτωσης και λειτουργίας τους. Εμφανίζονται πόνοι, παραισθησίες, παρέσεις ή παραλύσεις των άκρων (συχνότερα των κάτω), διαταραχές των αισθητηρίων οργάνων, ίλιγγος, ημιπληγία, απώλεια συνείδησης ή και θάνατος. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η εισβολή είναι ταχεία και τα συμπτώματα εμφανίζονται αμέσως μετά την ανάδυση αλλά και μέχρι 6 ώρες μετά. Η εξέλιξη αυτή ωστόσο ανακόπτεται πλήρως ή μερικώς αν ο ασθενής υποβληθεί σε έγκαιρη επανασυμπίεση στο θάλαμο.

Ο θάλαμος αποσυμπίεσης: Οι βλάβες από τη νόσο εξ’ αποσυμπίεσης είναι συνήθως αναστρέψιμες, όταν η αντιμετώπιση γίνει foto-08έγκαιρα, εκτός αν οι εμβολές των αιμοφόρων αγγείων γίνουν σε ζωτικά όργανα. Στατιστικά στοιχεία προσδιορίζουν πως ο χειρότερος εχθρός σε τέτοιου είδους ατυχήματα στη θάλασσα είναι ο χαμένος χρόνος, Γι’ αυτό το λόγο, και ως πρώτη βοήθεια, ο άρρωστος μπορεί να τοποθετηθεί στην αριστερή πλευρά με τα πόδια ψηλά και το κεφάλι χαμηλά, έτσι ώστε οι σχηματισμένες φυσαλίδες του αζώτου να μετακινηθούν προς τα πόδια για να αποφευχθούν εμβολές σε ζωτικά όργανα. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτεί η μεταφορά ασθενούς με ελικόπτερο, η πτήση του οποίου δεν πρέπει να ξεπερνά τα 300 μέτρα ύψους για να μην επιδεινωθεί η κατάσταση με περαιτέρω διαστολή των φυσαλίδων λόγω του υποβαρικού περιβάλλοντος. Σήμερα η νόσος θεραπεύεται με εντελώς σύγχρονο και επιστημονικό τρόπο στο θάλαμο αποσυμπίεσης, χρησιμοποιώντας τη μέθοδο της υπερβαρικής οξυγονοθεραπείας. Η αντιμετώπιση περιλαμβάνει τη χρήση θεραπευτικών πρωτοκόλλων που καθορίζουν λεπτομερώς το βάθος και τη διάρκεια σχήματος ανάλογα με την αξιολόγηση των παραστατικών και της πορείας του. Με βάση αυτά τα θεραπευτικά πρωτόκολλα γίνεται επανασυμπίεση σε καθορισμένο βάθος ανάλογα με τα συμπτώματα της νόσου και ακολουθεί προγραμματισμένη ελάττωση της πίεσης, ώστε να γίνει προοδευτική επαναδιάλυση των φυσαλίδων και αποβολή του αζώτου από το αίμα, να απελευθερωθεί η κυκλοφορία, να τροφοδοτηθούν οι ισχαιμικές περιοχές και να υποχωρήσουν τα συμπτώματα. Η μέθοδος αυτή συνίσταται στη χορήγηση οξυγόνου σε πιέσεις μεγαλύτερης της ατμοσφαιρικής, μέσα σε ένα ειδικό πολυχώρο, όπου πλέον του ενός ασθενούς μπορούν να θεραπευτούν ταυτοχρόνως. Με την εισπνοή του υπερβαρικού οξυγόνου, αυξάνεται το ποσό του οξυγόνου που είναι διαλυμένο στο πλάσμα. Διπλασιάζοντας δηλαδή τη μερική πίεση του οξυγόνου, διπλασιάζεται και το ποσό του αερίου που διαλύεται στο πλάσμα. Λόγω του γεγονότος αυτού μπορεί να μεταφερθεί οξυγόνο σε περιοχές με κακή αρτηριακή κυκλοφορία, είτε λόγω αγγειακών προβλημάτων (π.χ. διαβητική μικροαγγειοπάθεια, αθηρωματικές βλάβες με μερική απόφραξη του αυλού, κ.α.), είτε λόγω ιστικών βλαβών που προκαλούν διαταραχές στην ιστική διάχυση του οξυγόνου (π.χ. ιστικό οίδημα από κάκωση, έγκαυμα, σύνδρομο διαμερίσματος, κ.α.). Συμπερασματικά θα λέγαμε ότι με τη χρήση του υπερβαρικού οξυγόνου στο θάλαμο αυξάνεται η συγκέντρωση του οξυγόνου στους ιστούς και τα υγρά του σώματος, επιτυγχάνεται ο σχηματισμός νέων τριχοειδών αγγείων, εντείνεται η λειτουργία των λευκών αιμοσφαιρίων, η επαναδιάλυση των φυσαλίδων και η αποκατάσταση γενικά όλων των λειτουργιών. Οι ενδείξεις για υπερβαρική οξυγονοθεραπεία είναι: α) καταδυτικά ατυχήματα όπως νόσος εξ’ αποσυμπιέσεως (νόσος δυτών, νόσος υψομέτρου), εμβολή εγκεφάλου από αέρα, β) ενδείξεις παθολογίας/χειρουργικής όπως: δηλητηρίαση από μονοξείδιο, εγκαύματα, σύνδρομο συνθλίψεως, επιλεγμένη οστεομυελίτιδα, επαπειλούμενα δερματικά μοσχεύματα, νεκρωτικές φλεγμονές μαλακών μορίων (κλωστηριδιακή μυοσίτιδα και μυονέκρωση), μετακτινικές διαταραχές (βλάβες μαλακών μορίων και οστών από ακτινοβολία ένεκα νεοπλασιών), επούλωση επιπλεγμένων τραυμάτων, άτονα έλκη (π.χ. διαβητικά έλκη), σύνδρομο διαμερίσματος & άλλες οξείες τραυματικές ισχαιμίες, κ.α.

Η είσοδος της Ελλάδας στο ΝΑΤΟ και η δημιουργία της πρώτης ομάδας Αμφιβίων Αναγνωρίσεων του Πολεμικού Ναυτικού είχαν ως αποτέλεσμα την προμήθεια και εισαγωγή του πρώτου θαλάμου αποπίεσης στο ναυαγοσωστικό πλοίο ανοιχτής θαλάσσης του Πολεμικού Ναυτικού «ΣΩΤΗΡ» το 1957. Ο θάλαμος αυτός μπορούσε να νοσηλεύσει μόνο ένα ασθενή και λειτουργούσε όσο ήταν ενεργοποιημένες οι μηχανές του πλοίου. Οι αυξημένες απαιτήσεις όμως ανάγκασαν το Γενικό Επιτελείο Ναυτικού να προμηθευτεί έναν πολυθέσιο θάλαμο αποσυμπίεσης, ο οποίος το 1963 τοποθετήθηκε στο Ναυτικό Νοσοκομείο Πειραιά και το 1981 μεταφέρθηκε στο Ναυτικό Νοσοκομείο Σαλαμίνας. Το 1973 το Ναυτικό Νοσοκομείο Κρήτης εξοπλίστηκε με ένα δίχωρο θάλαμο αποσυμπίεσης, ενώ το 1997 στο Ναυτικό Νοσοκομείο Αθηνών κατασκευάστηκε ειδικό κτίριο στο οποίο στεγάστηκε ένας υπερσύγχρονος θάλαμος, ο οποίος λειτουργεί σε 24ωρη βάση, ως ένα απόλυτα εξειδικευμένο κέντρο καταδυτικής Ιατρικής. Στα Δωδεκάνησα, εδώ και περίπου 30 χρόνια υπάρχει θάλαμος αποσυμπίεσης στο «Βουβάλειο» Νοσοκομείο Καλύμνου.

Το Μάρτιο του 2003 ο παλιός θάλαμος αντικαταστάθηκε με έναν υπερσύγχρονο θάλαμο ο οποίος έχει χωρητικότητα για ταυτόχρονη θεραπεία 10 καθήμενων ασθενών, ενώ επίσης διαθέτει κλιματισμό, αυτόματο σύστημα πυρόσβεσης και οπτικοακουστικό σύστημα επικοινωνίας των ασθενών με το εξειδικευμένο προσωπικό που το χειρίζεται.

Ο θάλαμος λειτουργεί υπό την επιστημονική εποπτεία του έμπειρου συναδέλφου σε θέματα καταδυτικής και υπερβαρικής Ιατρικής,  ιατρού κ. Νικολάου Κουντούρη.

 http://youtu.be/FVo2TKFmSJk
mixanikos 

Ήξερες ότι…

►… η πρώτη παρατήρηση της νόσου των δυτών έγινε από τον Boyle το 1670 όταν παρατήρησε μια φυσαλίδα στο μάτι ενός φιδιού που συμπίεσε σ’ ένα γυάλινο βάζο.

►… τα συνηθέστερα προβλήματα που μπορούν να προκαλέσουν οι εναλλαγές της πίεσης είναι: Δηλητηρίαση οξυγόνου, δηλητηρίαση αζώτου, βαροτραύματα αεροφόρων οδών, πνευμονικά βαροτραύματα, σύνθλιψη, υπερδιάταση πνευμόνων (εμβολή αέρα, πνευμοθώρακας, μεσοθωράκιο εμφύσημα, υποδόριο εμφύσημα), νόσος των δυτών.

►… τα θηλαστικά όπως οι φώκιες και οι φάλαινες αν και βουτάνε σε τεράστια βάθη (300 μέτρα) δεν υφίστανται κίνδυνο νόσου διότι έχουν μια εντελώς διαφορετική φυσιολογία από εκείνη του ανθρώπου. Οι διαφορές έγκεινται στο ότι μπορούν να συμπιέζουν εντελώς τον πνεύμονα τους οπότε η απορρόφηση αζώτου σταματά από ένα σημείο και κάτω. Επίσης η κυκλοφορία του αίματος σταματά σε όλα σχεδόν τα όργανα εκτός από τα επινεφρίδια και τον εγκέφαλο. Ο σπλήνας επίσης εκλύει τεράστιες ποσότητες ερυθρών αιμοσφαιρίων  τα οποία αποτελούν σημεία συγκέντρωσης και αποθήκευσης αζώτου.

►… ο πρώτος θάλαμος αποσυμπίεσης κατασκευάστηκε το 1893 στην Αμερική από τον Paul Bert. Η συσκευή χρησιμοποιήθηκε με ευεργετικά αποτελέσματα κατά τη διάρκεια κατασκευής σήραγγας κάτω από τον ποταμό Χάντσον, μεταξύ Νέας Υόρκης και Νιου Τζέρσι.

►… μετά από τον πόλεμο (1952), ένας Καλύμνιος απόφοιτος της Γυμναστικής Ακαδημίας Σωματικής Αγωγής, ο Θεόφιλος Κλωνάρης, γιος μηχανικού σφουγγαράδικου,  βλέποντας συντοπίτες δύτες, προσβεβλημένους από τη «νόσο των δυτών» να προσπαθούν, σχεδόν παράλυτοι, να χορέψουν σε μια ταβέρνα του νησιού, εμπνεύστηκε και εισήγαγε στη Σχολή της Δώρας Στράτου το χορό του μηχανικού. Το χορό του «χτυπημένου» από τη νόσο σφουγγαρά, που πέφτει κάτω και ξανά σηκώνεται πεισματικά για να χορέψει, με συνοδεία την ειδική μελωδία του μηχανικού, εμπνευσμένη από τη λεβεντιά και αντρειοσύνη του Καλύμνιου σφουγγαρά.

uerampeiaoxigonoΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΧΡΗΣΕΙΣ:

Υπερβαρικό Οξυγόνο – Hyperbaric Oxygen

 

Η υπερβαρική οξυγονοθεραπεία (ΗΒΟ) είναι η χορήγηση 100% οξυγόνου σε πίεση περιβάλλοντος μεγαλύτερη της ατμοσφαιρικής (1 ΑΤΜ) και πραγματοποιείται εντός ειδικού υπερσύγχρονου πολύχωρου θαλάμου δώδεκα θέσεων. Έτσι, διαλύεται στο αίμα έως και 20 φορές περισσότερο οξυγόνο και μπορεί να μεταφερθεί σε περιοχές με επηρεαζόμενη οξυγόνωση και  αιμάτωση, είτε λόγω «εμποδίων» όπως π.χ. οίδημα, είτε λόγω αγγειακών προβλημάτων (π.χ. λόγω απόφραξης ή καταστροφής). Το υπερβαρικό οξυγόνο βελτιστοποιεί την δράση της θεραπευτικής αγωγής περιορίζοντας την έκταση της βλάβης και επιταχύνοντας την επούλωση και την ίαση.

Η διάρκεια εκάστης θεραπείας υπερβαρικού οξυγόνου είναι περίπου 90 λεπτά, και ακολουθείται καθημερινώς (5 ημέρες την εβδομάδα). Ο απαιτούμενoς εξοπλισμός για το υπερβαρικό οξυγόνο αποτελείται από ένα θάλαμο πίεσης, ο οποίος μπορεί να είναι από άκαμπτο ή εύκαμπτο υλικό, καθώς και μέσο για την παροχή 100% οξυγόνου.

O ειδικός ιατρός Υπερβαρικής – Καταδυτικής Ιατρικής εξετάζει την ένδειξη και τυχόν αντενδείξεις για την θεραπεία, καθορίζει την δοσολογία, και τον εκτιμούμενο αριθμό συνεδριών. Εξειδικευμένο νοσηλευτικό προσωπικό στην Υπερβαρική – Καταδυτική Νοσηλευτική παρακολουθεί καθημερινώς τους ασθενείς κατά τη διάρκεια των θεραπειών και χειρίζεται τον θάλαμο Υπερβαρικού Οξυγόνου.

Με την εισπνοή του υπερβαρικού οξυγόνου αυξάνεται το ποσό του οξυγόνου που είναι διαλελυμένο στο πλάσμα σε τέτοιο βαθμό, που σε πίεση τριπλάσια της ατμοσφαιρικής δεν χρειάζεται να χρησιμοποιηθεί το οξυγόνο που μεταφέρεται με την αιμοσφαιρίνη των ερυθρών αιμοσφαιρίων.Η πίεση του οξυγόνου στο πλάσμα αυξάνεται από 100 mmHg  στα 2.000 mmHg κι έτσι μπορεί να μεταφερθεί οξυγόνο σε περιοχές με κακή κυκλοφορία είτε λόγω αγγειακών προβλημάτων (π.χ. διαβητική μικροαγγειοπάθεια – αθηρωματικές βλάβες με μερική απόφραξη του αυλού κλπ.) είτε λόγω ιστικών βλαβών που προκαλούν διαταραχές στην κυκλοφορία του αίματος στους ιστούς (π.χ. ιστικό οίδημα από κάκωση, έγκαυμα, σύνδρομο διαμερισματοποίησης κλπ).

Τα όργανα του σώματος, αντιδρούν στην υπεροξία με αγγειοσύσπαση και ελάττωση της αιματικής ροής. Η ελάττωση αυτή της παροχής χωρίς μεταβολή της φλεβικής επαναφοράς έχει ως αποτέλεσμα την απορρόφηση του οιδήματος.

Η ελάττωση της αιματικής παροχής με ταυτόχρονη ιστική υπεροξυγόνωση είναι μία μοναδική φαρμακολογική ιδιότητα του Υπερβαρικού Οξυγόνου και καλείται “παράδοξο του οξυγόνου”. 

Συνεπεία της μεγάλης αυξήσεως της μερικής πιέσεως του οξυγόνου στο αίμα γίνονται μεταβολές στη βιοχημική λειτουργία του κυττάρου, όπως αύξηση στην παραγωγή ενέργειας, αύξηση των αντιοξειδωτικών ενζύμων, παραγωγή νευροδιαβιβαστών  και στην αύξηση της ικανότητος των μακροφάγων και των ιστιοκυττάρων (των αμυντικών κυττάρων του οργανισμού) για φαγοκυττάρωση και λύση  των μικροβίων.

Το υπερβαρικό οξυγόνο προκαλεί:

1. Υπεροξυγόνωση: Κατά τη θεραπεία με Υπερβαρικό Οξυγόνο αυξάνεται το ποσό του οξυγόνου που είναι διαλελυμένο στο πλάσμα του αίματος αυξάνοντας έτσι μέχρι και είκοσι (20) φορές την ποσότητα του Οξυγόνου που μεταφέρεται από το αίμα και τη μερική πίεση του οξυγόνου, από 100-200 mmHg στον αέρα ως και 700 – 2000 mmHg σε υπερβαρικό περιβάλλον.

Η υπεροξυγόνωση έχει ως αποτέλεσμα:

  • Αύξηση της ποσότητας του Ο2 (μερικής πίεσης του Ο2) στο αρτηριακό αίμα, στο μεσοκυττάριο χώρο και τους ιστούς.
  • Αύξηση της μεταφορικής ικανότητας του αίματος σε Ο2 αντισταθμίζοντας την ανεπαρκή μεταφορά Ο2 με την αιμοσφαιρίνη.
  • Αύξηση της απόστασης διάχυσης του οξυγόνου (oxygen gradient).

Το υπερβαρικό οξυγόνο, δηλαδή, στέλνει (διαχέει) το οξυγόνο σε μεγαλύτερη απόσταση από το αγγείο και έτσι φτάνει σε περιοχές, όπου υπάρχει έλλειψη (υποξία). Λόγω του γεγονότος αυτού μπορεί να μεταφερθεί οξυγόνο σε περιοχές με κακή κυκλοφορία είτε λόγω αγγειακών προβλημάτων (π.χ. διαβητική μικροαγγειοπάθεια, αθηρωματικές βλάβες με μερική απόφραξη του αυλού κλπ) είτε   λόγω ιστικών βλαβών που προκαλούν διαταραχές στην ιστική κυκλοφορία (π.χ. ιστικό οίδημα από κάκωση, έγκαυμα, σύνδρομο διαμερίσματος κλπ).

  • Διέλευσή του υπερβαρικού οξυγόνου μέσω των διαφόρων φραγμών διαχύσεως, όπως το οίδημα ή η σκλήρυνση του ενδοθηλίου των τριχοειδών στον σακχαρώδη διαβήτη. Τα κύτταρα, παίρνουν έτσι την ενέργεια που χρειάζονται και να αρχίζουν να θέτουν σε λειτουργία τις επουλωτικές διαδικασίες.
  • Βελτίωση της μεμβράνης των ερυθρών αιμοσφαιρίων κάνοντάς τα ικανά να κυκλοφορούν μέσα και από τα στενότερα τριχοειδή.

2. Αγγειογένεση και νεοαγγείωση:

Το υπερβαρικό οξυγόνο διεγείρει τον σχηματισμό νέων τριχοειδών αγγείων και νευρικών απολήξεων σε ιστούς φτωχής αιμάτωσης. Αποτελεί απάντηση σε σειρά συνέδριων με υπερβαρικό οξυγόνο.

3. Κολλαγονογένεση και οστεογένεση:

  • Αυξάνεται ο πολλαπλασιασμός ινοβλαστών, διεγείροντας την παραγωγή κολλαγόνου, προάγοντας την επούλωση. Τα κύτταρα αυτά «στρώνουν» τον σκελετό του νέου ιστού προάγοντας την επούλωση στους υποξικούς ιστούς.

4. Ισχυρή αντιφλεγμονώδη δράση:

  • Ελαττώνει την ενεργοποίηση των λευκοκυττάρων μέσω της καταστολής ενεργοποίησης των υποδοχέων σύνδεσης των λευκοκυττάρων στο ενδοθήλιο των βεβλαμένων αγγείων. Αυτό έχει ως συνέπεια να ελαττώνεται ο βαθμός της φλεγμονής.
  • Επιβράδυνση της απώλειας υγρών από τα πειραγμένα αγγεία.

5. Αποιδηματική δράση:

Το Υπερβαρικό Οξυγόνο έχει τη μοναδική ιδιότητα να προκαλεί σύσπαση των αγγείων με περιφερική υπεροξία και νορμοξία χωρίς, δηλαδή, να προκαλείται υποξία (Oxygen Paradox)  έχοντας ως αποτέλεσμα :

  • Ελάττωση του οιδήματος των ιστών.

Αύτη η ιδιότητα είναι χρήσιμη σε εγκαύματα, τραυματισμούς συνθλίψεως, αθλητικές κακώσεις, οίδημα εγκεφάλου και νωτιαίου μυελού, κ.α..

6. Αντιμικροβιακή δράση:

Είναι χρήσιμο σε καταστάσεις, όπου οι αμυντικοί μηχανισμοί είναι ελαττωμένοι όπως σε περιοχές ανάγγειες όπως λ.χ. διαβήτης, ακτινοβολία, κάκωση καθώς και κλινικές καταστάσεις που προκαλούν ανοσοκαταστολή.

-Kαταστρέφει απευθείας ή εμποδίζει την ανάπτυξη των μικροβίων εκείνων που αναπτύσσονται σε χαμηλές συγκεντρώσεις οξυγόνου (αναερόβια μικρόβια) (άμεση μικροβιοκτόνος δράση).

-Aναστέλλει τον πολλαπλασιασμό ορισμένων ειδών αερόβιων μικροβίων (μικροβιοστατική δράση).

-Προάγει τους μηχανισμούς άμυνας του οργανισμού.

-Παρέχεται το απαραίτητο οξυγόνο στους οξυγόνο-εξαρτωμενους μηχανισμούς αμύνης των πολυμορφοπύρηνων λευκών αιμοσφαιρίων για να «σκοτώσουν» τα μικρόβια μέσω της παραγωγής ελευθέρων ριζών (superoxide και peroxide).

-Αυξάνεται η «φονική» δραστηριότητα των Μακροφάγων, συμβάλλοντας καθοριστικά στην αντιμετώπιση της μικροβιακής λοίμωξης.

-Απενεργοποίηση των μικροβιακών τοξινών.

-Εμποδίζει και απενεργοποιεί την παραγωγή τοξινών (alpha-toxin) π.χ. Αεριογόνος Γάγγραινα από Clostridial perfringens

-Αυξάνει την αποτελεσματικότητα – βακτηριοκτόνο δράση (συνέργεια) ορισμένων αντιβιοτικών (Αμινογλυκοσίδες, Βανκομυκίνη, Κινολόνες, ημισυνθετικές πενικιλίνες κ.α.).

7. Μηχανικές επιδράσεις της αυξημένης πίεσης και “Ξέπλυμα αερίου”      

Κάθε ελεύθερη ποσότητα αέρα η οποία παγιδεύεται σε κάποιο σημείο του σώματος ελαττώνεται σε όγκο έως και 2/3. Ελαττώνει το μέγεθος των φυσαλίδων και αυξάνεται η επαναδιάλυση του Αζώτου στο αίμα. Αύτη η ιδιότητα εφαρμόζεται στην εμβολή του εγκεφάλου από αέρα και στη Νόσο Δυτών. Το υπερβαρικό οξυγόνο «καθαρίζει» τους ιστούς από οποιοιδήποτε αέριο και αυτή η ιδιότητα βρίσκει εφαρμογή στη Δηλητηρίαση με Μονοξείδιο και Κυανίδια.

Το υπερβαρικό οξυγόνο χρησιμοποιήθηκε αρχικά στη θεραπεία της ασθένειας αποσυμπίεσης.

Αλλά, έχει επίσης δείξει μεγάλη αποτελεσματικότητα στην αγωγή και άλλων νοσηρών καταστάσεων,  όπως γάγγραινα και δηλητηρίαση από μονοξείδιο του άνθρακα. Πιο πρόσφατες έρευνες έχουν εξετάσει την πιθανότητα, ότι μπορεί να έχει επίσης αξία και για άλλες παθήσεις, όπως η εγκεφαλική παράλυση και η πολλαπλή σκλήρυνση.

Χρήσεις υπερβαρικού οξυγόνου

Σημαντική είναι η συμβολή του στη θεραπεία της ασθένειας αποσυμπίεσης και στην εμβολή αέρα, καθώς παρέχει ένα φυσικό μέσο για τη μείωση του όγκου των φυσαλίδων του αδρανούς αερίου μέσα στο σώμα.

Πρόσφατες έρευνες δείχνουν, ότι η έκθεση σε υπερβαρικό οξυγόνο (HBOT) κινητοποιεί βλαστικά και προγονικά κύτταρα από το μυελό των οστών με έναν εξαρτώμενο μηχανισμό  από το μονοξείδιο του αζώτου (ΝΟ). Υπάρχουν πολλές περιπτώσεις ασθενών που αποδεικνύουν την ανάκτηση κατεστραμμένων οργάνων και ιστών  με το υπερβαρικό οξυγόνο.

Ενδείξεις

Οι ακόλουθες ενδείξεις είναι ενδείξεις που έχουν εγκριθεί για θεραπεία με υπερβαρικό οξυγόνο:

-Εμβολή αέρα ή αερίου

-Δηλητηρίαση από μονοξείδιο του άνθρακα

-Δηλητηρίαση μονοξειδίου του άνθρακα που περιπλέκεται από δηλητηρίαση με κυανιούχα

-Κλωστηριδιακή μυοσίτιδα και μυονέκρωση (γάγγραινα)

-Τραυματισμός, σύνδρομο διαμερίσματος και άλλες οξείες τραυματικές ισχαιμίες

-Ασθένεια αποσυμπίεσης

-Ενίσχυση της επούλωσης πληγών σε επιλεγμένες περιπτώσεις

-Διαβητικό πόδι, διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια, διαβητική νεφροπάθεια

-Μεγάλη απώλεια αίματος (αναιμία)

-Ενδοκρανιακό απόστημα

-Νεκρωτική λοίμωξη των μαλακών μορίων

-Οστεομυελίτιδα

-Καθυστέρηση του τραυματισμού από  ακτινοβολία (μαλακοί ιστοί και οστική νέκρωση)

-Μοσχεύματα δέρματος

-Θερμικά εγκαύματα

Άλλες αναφερόμενες εφαρμογές περιλαμβάνουν:

-Τον αυτισμό. Μία μικρή του 2009 διπλή τυφλή μελέτη  αυτιστικών παιδίών διαπίστωσε ότι οι 40 ωριαίες θεραπείες οξυγόνου 24% σε 1,3 atm προσέφεραν σημαντική βελτίωση στη συμπεριφορά των παιδίών αμέσως μετά τις συνεδρίες θεραπείας.

-Εγκεφαλική Παράλυση

-Επισκληρίδια αποστήματα

-Ορισμένα είδη απώλειας της ακοής

-Πολλαπλή σκλήρυνση

-Επαγόμενη από ακτινοβολία αιμορραγική κυστίτιδα

-Φλεγμονώδης νόσος του εντέρου

-ψωρίαση.

Αρχικά, το υπερβαρικό οξυγόνο αναπτύχθηκε ως μια θεραπεία για καταδυτικές διαταραχές που εμπλέκουν φυσαλίδες αερίου στους ιστούς, όπως η νόσος δυτών και η εμβολή αερίου. Αυτή η θεραπεία μειώνει το μέγεθος των φυσαλίδων αερίου και βελτιώνει την μεταφορά του αίματος σε  ιστούς. Οι υψηλές συγκεντρώσεις του οξυγόνου στους ιστούς είναι ωφέλιμες και έχουν ως αποτέλεσμα την απομάκρυνση του αζώτου από τη φυσαλίδα, μέχρι να αποτελείται μόνο από το οξυγόνο, το οποίο εκ νέου απορροφάται μέσα στο σώμα. Μετά την εξάλειψη των φυσαλίδων, η πίεση μειώνεται σταδιακά πίσω σε ατμοσφαιρικά επίπεδα.

Υπάρχουν και φορητοί θάλαμοι που χρησιμοποιούνται για  θεραπεία στο σπίτι.

Πιθανές επιπλοκές και προβλήματα

Υπάρχουν κίνδυνοι που συνδέονται με το υπερβαρικό οξυγόνο, παρόμοιοι με ορισμένες διαταραχές που εμφανίζονται στι ςκαταδύσεις.

-Αλλαγές της πίεσης μπορεί να προκαλέσουν βαρότραυμα στους ιστούς που περιβάλλουν τον παγιδευμένο αέρα μέσα στο σώμα, όπως οι πνεύμονες, το τύμπανο, οι  παραρρίνιοι κόλποι, ή στα κάτω οδοντικά σφραγίσματα.

-Η αναπνοή υψηλής πίεσης οξυγόνου μπορεί να προκαλέσει τοξικότητα οξυγόνου.

-Προσωρινά θολή όραση μπορεί να προκληθεί από τη διόγκωση του φακού, η οποία συνήθως υποχωρεί σε δύο έως τέσσερις εβδομάδες.

-Υπάρχουν αναφορές ότι ο καταρράκτης μπορεί να εξελιχθεί μετά από υπερβαρικό οξτυγόνο.

-Επίσης, μια σπάνια παρενέργεια είναι η οπτική νευρίτιδα (φλεγμονή του οπτικού νεύρου).

Οι ασθενείς στο εσωτερικό του θαλάμου μπορεί να νιώσουν δυσφορία στα αυτιά τους ως μια διαφορά πίεσης που αναπτύσσεται μεταξύ του μέσου αυτιού και της ατμόσφαιρας του θαλάμου. Αυτό μπορεί να αποφεφχθείμε το χειρισμό Valsalva Καθώς η πίεση αυξάνει περαιτέρω, μπορεί να προκαλέσει ρήξη τυμπάνων αυτιών, με αποτέλεσμα έντονο πόνο. Για να μειωθεί η πίεση, ανοίγει μία βαλβίδα για να επιτρέπει στον αέρα να βγαίνει έξω από τον θάλαμο. Καθώς η πίεση πέφτει, η πίεση  στα αυτιά του ασθενούς εξισώνεται με το θάλαμο. Η θερμοκρασία στο θάλαμο θα πέσει. Η ταχύτητα της συμπίεσης και της επανασυμπίεσης μπορεί να προσαρμοστεί στις ανάγκες του κάθε ασθενούς.

Αντενδείξεις

-Η μόνη απόλυτη αντένδειξη για τη θεραπεία με υπερβαρικό οξυγόνο είναι ο χωρίς θεραπεία πνευμοθώρακας υπό τάση.

Οι ασθενείς δεν θα πρέπει να υποβάλλονται σε θεραπεία με υπερβαρικό οξυγόνο, εάν παίρνουν τα ακόλουθα φάρμακα:

-Δοξορουβικίνη (Αδριαμυκίνη) –  χημειοθεραπευτικό φάρμακο

-Σισπλατίνη – χημειοθεραπευτικό φάρμακο

-Δισουλφιράμη (Antabuse) – χρησιμοποιείται στη θεραπεία του αλκοολισμού

-Οξικό μαφενίδιο (σουλφάμυλο) – καταστέλλει τις βακτηριακές λοιμώξεις σε πληγές εγκαυμάτων

Σχετικές αντενδείξεις

καρδιάκή νόσος

Λοιμώξεις ανώτερου αναπνευστικού, γιατί είναι δύσκολο για τον ασθενή να εξισώσει την πίεση στα αυτιά ή τα ιγμόρεια, που μπορεί να οδηγήσει σε αυτό που ονομάζεται αυτιών ή κόλπων συμπίεση.

Υψηλός πυρετός. Η θεραπεία γίνεται μετά την πτώση του πυρετού.

Εμφύσημα με κατακράτηση CO2. Αυτή η κατάσταση μπορεί να οδηγήσει σε πνευμοθώρακα κατά τη διάρκεια της θεραπείας με υπερβαρικό οξυγόνο.

Χειρουργική επέμβαση θώρακα. Υπάρχει ανησυχία, ότι ο αέρας μπορεί να παγιδευτεί σε βλάβες που δημιουργήθηκαν από χειρουργικές ουλές.

Κακοήθης νόσος. Ό καρκίνος ευδοκιμεί σε περιβάλλον πλούσιο σε αίμα, αλλά μπορεί να καταστέλλεται από τα υψηλά επίπεδα οξυγόνου. Η θεραπεία των ατόμων με υπερβαρικό οξυγόνο που πάσχουν από καρκίνο του παρουσιάζει ένα πρόβλημα, δεδομένου ότι το υπερβαρικό οξυγόνο αυξάνει τη ροή του αίματος μέσω της αγγειογένεσης και επίσης αυξάνει τα επίπεδα οξυγόνου. Λαμβάνοντας ένα αντιαγγεογενετικό παράγονα μπορεί να υπάρξει μια λύση.  Μια μελέτη των Feldemier, et αϊ.  δείχνει ότι το υπερβαρικό οξυγόνο είναι πράγματι ευεργετικό στην παραγωγή βλαστικών και προγονικών κυττάρων και η κακοήθης διαδικασία δεν επιταχύνεται.

Βαρότραυμα του μέσου αυτιού. Είναι ένα πρόβλημα τόσο των παιδιών όσο και των ενηλίκων, λόγω της ανάγκης να εξισορροπηθεί η πίεση στα αυτιά.

Η εγκυμοσύνη είναι μια σχετική αντένδειξη, τόσο για την κατάδυση όσο και για τις θεραπείες με υπερβαρικό οξυγόνο. Στις περιπτώσεις όπου μια έγκυος γυναίκα πάθει δηλητηρίαση με μονοξειδίο του άνθρακα υπάρχουν ενδείξεις ότι χαμηλότερη πίεση με υπερβαρικό οξυγόνο,  δεν είναι επιβλαβής για το έμβρυο, καθώς του ότι οι σχετικοί κίνδυνοι αντισταθμίζονται από το μεγαλύτερο κίνδυνο από τα  αποτελέσματα του CO στο έμβρυο (νευρολογικές ανωμαλίες ή θανάτος).

Μελέτες υπερβαρικού οξυγόνου

Μελέτες έχουν γίνει για τις κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις, για την αποπληξία,  για την εγκεφαλική παράλυση, για την σκλήρυνση κατά πλάκας και το εγκεφαλικό επεισόδιο κ.α., αλλά προς το παρόν δεν αποδείχθηκε απόλυτα η αποτελεσματικότητά του υπερβαρικού οξυγόνου.

Μουσελλής Γιάννης, Β2

Περί

Είμαι θεολόγος, εργάζομαι στο 2ο Γυμνάσιο Καλύμνου, Δωδεκάνησα και είμαι υπεύθυνη πολιτιστικού προγράμματος και έργου etwinning με θέμα μια διαδικτυακή εφημερίδα ελληνική με σχολεία της Ελλάδος και ευρωπαϊκή με κύρια γλώσσα τα αγγλικά και σε συνεργασία με 12 ευρωπαϊκά σχολεία και 10 ελληνικά. Στόχος μου είναι τα έργα αυτά να βοηθήσουν τα παιδιά να αγαπούν να μαθαίνουν πώς να μαθαίνουν με τρόπο ευχάριστο, να ψυχαγωγούνται κυριολεκτικά, να μάθουν να συνεργάζονται και να αναγνωρίζουν στο πρόσωπο του συμμαθητή τους το πρόσωπο του Θεού τους, δηλαδή ένα πρόσωπο ανεπανάληπτο σε αξία, μοναδικό και άξιο να μοιάσει στον Θεάνθρωπο Χριστό, προκειμένου η ζωή του να αποκτήσει το πραγματικό της νόημα : τη θέωση εν Χριστώ Ιησού.

Αναρτήθηκε στις Αθλητικά !!!, Η πόλη μου

Σχολιάστε

Συνδεθείτε για να δημοσιεύσετε το σχόλιο σας:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Έγγραφα Αρχείων

Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

Μαζί με 15 ακόμα followers

Στατιστικά...
  • 45,064 επισκέψεις
kalymnosola

Όλα όσα συμβαίνουν στην Κάλυμνο

Marianna M.

Handmade jewelry with Polymer Clay and Macramé - Cavandoli knots - Χειροποίητα κοσμήματα με πολυμερή πηλό και Macramé – Cavandoli κόμπους

religious

A fine WordPress.com site

My Blog

The greatest WordPress.com site in all the land!

Il Blog di Tino Soudaz 2.0 ( un pochino)

Provando tanto, prima o poi riesco anche se tante cose continuo a non capirle

Α1 - 2ο Γυμνάσιο Καλύμνου

Ζώντας στην κοινωνία της Πληροφορίας

Twitterova družina

nove tehnologije u nastavi

Diving in the Oceans of Knowledge!

A Journey with Our Journal

"Η βασιλεία του Θεού εντός υμών εστιν..."

ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΚΗΝΩΣΕΙΣ Ι.Μ. ΚΑΛΥΜΝΟΥ-ΛΕΡΟΥ-ΑΣΤΥΠΑΛΑΙΑΣ

Effective Social Networking

How to be an Effective Member of the Top Social Networking Sites

kgerogianni

A topnotch WordPress.com site

ExploreDreamDiscover Talks

Travel, culture, food, and perception

taste of colours

everything has got taste

The Student Gazzete

Getting to know us

XML

4 out of 5 dentists recommend this WordPress.com site

WordPress.com News

Ζώντας στην κοινωνία της Πληροφορίας

The Student Gazette

Getting to know us

Gluten Free Gus

Baking Joy Into Every Gluten-free Bite

Αρέσει σε %d bloggers: